این کتاب با عنوان «کاربرد سنجش از دور و GIS در برنامهریزی حفاظت از جنگل»، منبعی حیاتی است که به نقش کلیدی فناوریهای نوین مکانی در مواجهه با چالشهای مبرم حفاظت از جنگل (Forest Conservation) و پایداری محیطزیست (Environmental Sustainability) میپردازد. این اثر، بینش عمیقی در مورد چگونگی بهرهگیری از سنجش از دور (Remote Sensing) و سامانههای اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای درک، پایش و مدیریت جنگلها در برابر تغییرات اقلیمی (Climate Change)، جنگلزدایی (Deforestation) و سایر تهدیدات محیطزیستی ارائه میدهد. به همین دلیل، این کتاب برای کسانی که به دنبال راهحلهای پیشرفته در این حوزه حیاتی هستند، منبعی ضروری و غیرقابل جایگزین محسوب میشود.
مشخصات کتاب Remote Sensing and GIS Application in Forest Conservation Planning
- عنوان: کاربرد سنجش از دور و GIS در برنامهریزی حفاظت از جنگل (Remote Sensing and GIS Application in Forest Conservation Planning)
- ویراستاران: Kanak Moharir, Chaitanya B. Pande
- سال انتشار: ۲۰۲۵
- زبان: انگلیسی
- ناشر: Springer
- تعداد صفحات: ۴۵۲
- تعداد فصول: ۱۹ فصل بههمراه یک فصل نتیجهگیری
- فرمت کتاب: PDF
- دریافت کتاب
محتوای کتاب چیست؟
کتاب بهطور جامع در چهار بخش اصلی ساختار یافته است:
- بخش اول: مقدمه این بخش با سه فصل، زمینه را برای مباحث اصلی فراهم میکند و به معرفی کاربرد سنجش از دور و GIS در حفاظت و برنامهریزی جنگلها میپردازد و بر اهمیت این ابزارها برای حل مشکلات محیطزیستی کنونی تأکید دارد. همچنین، فصلی به بررسی وقوع آتشسوزی جنگل (Forest Fire Incidences) و نقشهبرداری GIS آن در هیمالیای غربی (مشخصاً منطقه کینائور از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰) و بحثی پیرامون سیاستها و شیوههای موجود برای مدیریت، کنترل و پیشگیری از آتشسوزی جنگل اختصاص یافته است.
- بخش دوم: حفاظت و پایش جنگل مبتنی بر سنجش از دور و فناوری این بخش شامل نُه فصل است و به کاربردهای عملی میپردازد. موضوعات شامل تحلیل کاربری و پوشش اراضی (Land Use Land Cover – LULC) جنگلها (با مطالعات موردی از پاکستان)، آشکارسازی آتشسوزی جنگل با استفاده از گوگل ارث انجین (Google Earth Engine) و تصاویر لندست-۸ (مطالعه موردی از منطقه پانا، مادیا پرادش) و کاربرد سنجش از دور اپتیکی و GIS برای ارزیابی تغییرات پوشش اراضی و مدیریت جنگل (مانند ذخیرهگاه جنگلی ایدنره در نیجریه) است. این بخش همچنین کاربرد یکپارچه تصاویر لندست و پیمایشهای اجتماعی برای ارزیابی تغییرات LULC و دمای سطح زمین (Land Surface Temperature)، مطالعه تطبیقی تغییرات دهساله در الگوهای LULC (منطقه کانیاکوماری، تامیل نادو) و ارزیابی تغییرات زمانی ۵۰ ساله در سایتهای رامسر (Ramsar Sites) راجستان (پارک ملی کئولادئو و دریاچه سامبار) را پوشش میدهد. علاوه بر این، به بررسی تعامل RS و GIS برای شناسایی پهنههای پتانسیل آب زیرزمینی (Groundwater Potential Zones – GWPZ) در تحلیل مکانیابی مناسب برای توسعه شهری (منطقه کوویلپاتی، تامیل نادو)، ارزیابی اراضی مناسب برای آبیاری در آفریقا با استفاده از تحلیل تصمیمگیری چندمعیاره مکانی (Geospatial Multi-Criteria Decision Analysis) و مورفومتری حوضه آبریز (Drainage Basin Morphometry) (تپههای گاندهاماردان در اودیشا) میپردازد.
- بخش سوم: تأثیر تغییرات اقلیمی بر کشاورزی این بخش شامل هفت فصل است که بر تأثیرات گستردهتر محیطزیستی تمرکز دارد. این بخش شامل مروری بر تکنیکهای مدلسازی فعلی برای پیشبینی آتشسوزی جنگل (شامل الگوریتمهای یادگیری ماشین مانند ANN ،SVM، جنگل تصادفی و غیره)، روایتهایی از ذخیرهگاههای جنگلی بیمار و دیدگاههای مالکان اراضی کشاورزی (ذخیرهگاههای کومبو و لامبو) و بحثهای جامع در مورد اقدامات پیشگیرانه، کاهشی، استراتژیها و چالشهای مرتبط با جنگل است. فصول دیگر به بررسی فناوریها و روشهای تحلیل LULC، درک تأثیرات تغییرات اقلیمی بر جوامع ساحلی (سند، پاکستان) و ارزیابی آسیبپذیری آبهای زیرزمینی (Groundwater Vulnerability) با استفاده از تکنیکهای GIS (منطقه سریوایکوندام، تامیل نادو) میپردازد.
- بخش چهارم: نتیجهگیری فصل پایانی، یافتهها و نتایج کلیدی کل کتاب را خلاصه کرده، بر اهمیت سنجش از دور و GIS برای برنامهریزی حفاظت از جنگل تأکید میکند و توصیههایی برای سیاستگذاری و رشد پایدار ارائه میدهد.
موضوعات کلیدی که در کتاب بررسی میشوند
این کتاب عمدتاً به نقطه تلاقی برنامهریزی حفاظت از جنگل و فناوریهای پیشرفته مکانی میپردازد. موضوعات کلیدی دانشگاهی و کاربردی آن عبارتاند از:
- مدیریت آتشسوزی جنگل: آشکارسازی، نقشهبرداری، پیشبینی و پیشگیری از آتشسوزی جنگلها با استفاده از فناوریها و سیاستهای پیشرفته.
- تحلیل کاربری و پوشش اراضی (LULC) و آشکارسازی تغییرات: پایش و ارزیابی تغییرات پوشش جنگلی ناشی از عوامل مختلف مانند فعالیتهای انسانی، شهرنشینی و گسترش کشاورزی.
- اثرات تغییرات اقلیمی: درک چگونگی تأثیر تغییرات اقلیمی بر اکوسیستمهای جنگلی، منابع آب و جوامع ساحلی و بررسی استراتژیهای سازگاری و کاهش اثرات.
- مدیریت پایدار جنگل: توسعه و اجرای استراتژیها برای سلامت و بهرهوری بلندمدت جنگلها، با ادغام ملاحظات اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی.
- حفاظت از تنوع زیستی: حفاظت و احیای گیاهان و جانوران غنی که توسط اکوسیستمهای جنگلی پشتیبانی میشوند.
- مدیریت منابع آب: شناسایی پهنههای پتانسیل آب زیرزمینی، ارزیابی تناسب اراضی برای آبیاری و ارزیابی آسیبپذیری آبهای زیرزمینی در برابر آلودگی.
- سیاستگذاری و مشارکت اجتماعی: تحلیل سیاستهای جنگلی موجود، نقش مشارکت جامعه و نیاز به همکاری بینالمللی در تلاشهای حفاظتی.
کتاب به سؤالات مهمی مانند چگونگی استفاده مؤثر از فناوری برای پایش جنگل، کاهش تخریب محیطزیست و ایجاد تعادل بین نیازهای انسان و حفاظت اکولوژیکی پاسخ میدهد. رویکرد آن کاربردی است و بهشدت بر مطالعات موردی و روشهای عملی تمرکز دارد، در حالی که مروری نظری بر فناوریها و الگوریتمهای مورد استفاده نیز ارائه میدهد.
ابزارها و روشهای مورد استفاده
این کتاب طیف گستردهای از ابزارها و روشهای نوین را پوشش میدهد:
- فناوریهای سنجش از دور (RS Technologies): از دادههای ماهوارهای مختلفی از جمله تصاویر لندست (Landsat) (مانند Landsat 1 MSS, 5, 7 ETM+, 8 OLI, 9 OLI/TIRS)، مودیس (MODIS) و سنتینل ۲ (Sentinel 2) برای پایش پویایی جنگل، شاخصهای گیاهی (Vegetation Indices)، تخمین زیستتوده و آشکارسازی اغتشاشات استفاده میکند. همچنین به فناوری لیدار (LiDAR) برای اطلاعات دقیق از ساختار جنگل و ارتفاع تاج پوشش و نقش نوظهور پهپادها (UAVs) برای تصویربرداری هوایی با وضوح بالا میپردازد.
- سامانههای اطلاعات جغرافیایی (GIS): بر استفاده از GIS برای یکپارچهسازی مجموعه دادههای متنوع (توپوگرافی، اقلیمی، اجتماعی-اقتصادی)، انجام تحلیلهای مکانی (مانند تحلیل زمین، آشکارسازی تغییرات)، طبقهبندی، نقشهبرداری و پشتیبانی از تصمیمگیری در مدیریت جنگل تأکید دارد. نرمافزارهای خاصی مانند ArcGIS ،ArcGIS Pro ،Erdas Imagine ،QGIS و Google Earth ذکر شدهاند.
- الگوریتمهای یادگیری ماشین (ML) و هوش مصنوعی (AI): به بررسی استفاده از الگوریتمهای پیشرفتهای مانند شبکههای عصبی مصنوعی (ANN)، ماشینهای بردار پشتیبان (SVM)، رگرسیون لجستیک چندمتغیره (MLR)، طبقهبندی جنگل تصادفی (RFC)، طبقهبندی درخت تصمیم (DTC)، نزدیکترین همسایگان (KNN)، شبکه بیز (BN)، نایو بیز (NB)، رگرسیون خطی، رگرسیون لجستیک و منطق فازی (Fuzzy Logic) برای پیشبینی آتشسوزی، طبقهبندی و استخراج ویژگیها میپردازد.
- شاخصهای طیفی (Spectral Indices): کاربرد شاخصهایی مانند NDVI (شاخص نرمالشده تفاضلی پوشش گیاهی)، GNDVI (شاخص نرمالشده تفاضلی پوشش گیاهی سبز)، NBR (شاخص نرمالشده سوختگی)، RBR (شاخص نسبی سوختگی)، RdNBR (شاخص تفاضلی نرمالشده نسبی سوختگی)، NDBI (شاخص نرمالشده تفاضلی مناطق ساختهشده)، NDWI (شاخص نرمالشده تفاضلی آب) و LST (دمای سطح زمین) برای ارزیابی سلامت پوشش گیاهی، مناطق سوخته و تغییرات پوشش اراضی را مورد بحث قرار میدهد.
- تحلیل تصمیمگیری چندمعیاره (MCDA): از روشهایی مانند فرآیند تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) و تحلیل چندمعیاره مکانی (SMCA) برای تصمیمگیریهای پیچیده در ارزیابی تناسب اراضی و آسیبپذیری استفاده میکند.
- منابع داده: به مجموعه دادههای در دسترس عموم از منابعی مانند USGS Earth Explorer، ESRI Land Cover و MODIS اشاره دارد.
مخاطبان این کتاب چه کسانی هستند؟
این کتاب بهشدت به پژوهشگران، دانشگاهیان و دانشجویان رشتههایی مانند سنجش از دور، GIS، علوم محیطزیست، بومشناسی جنگل، جغرافیا، مطالعات تغییر اقلیم و مدیریت منابع طبیعی توصیه میشود. همچنین برای سیاستگذاران، تصمیمگیران و ذینفعان درگیر در حفاظت از جنگل، برنامهریزی کاربری اراضی، مدیریت بحران و طرحهای توسعه پایدار در سطوح محلی، ملی و بینالمللی بسیار ارزشمند است.
این اثر میتواند به عنوان یک منبع آموزشی برای درک مبانی نظری و کاربردهای عملی فناوریهای مکانی در پایش محیطزیست مورد استفاده قرار گیرد. برای تدریس، مطالعات موردی و روششناسیهای متنوعی ارائه میدهد. برای پژوهش، مروری جامع بر تکنیکهای فعلی فراهم کرده و زمینههایی برای پیشرفتهای آینده را مشخص میکند. برای کارهای عملی، متخصصان را با دانش لازم برای بهبود استراتژیهای مدیریت و حفاظت از جنگل مجهز میسازد.
جمعبندی نهایی
این کتاب یک راهنمای جامع و بهروز برای بهرهگیری از فناوریهای مکانی در برنامهریزی حفاظت از جنگل است که اطلاعات دقیق، بهموقع و کاربردی برای مدیریت پایدار ارائه میدهد. ترکیب آن از مرورهای نظری و مطالعات موردی متنوع، همراه با تمرکز بر فناوریهای پیشرفتهای مانند یادگیری ماشین، آن را به یک مرجع ضروری برای هر کسی که به حفاظت و مدیریت اکوسیستمهای حیاتی جنگلی زمین متعهد است، تبدیل میکند.
به دلیل بروز مشکلات فنی، امکان پرداخت آنلاین موقتاً غیرفعال است.برای ثبت هرگونه درخواست مربوط به فایل، لطفاً با ما تماس بگیرید.