خاکهای فلات ایران تحت تأثیر شرایط اقلیمی خشک و نیمهخشک، فرآیندهای زمینشناسی و پوشش گیاهی خاص این منطقه شکل گرفتهاند. این خاکها بر اساس طبقهبندی علمی (WRB و USDA) و مهندسی، شامل انواع زیر هستند:
۱. خاکهای مناطق بیابانی و نیمهبیابانی (Aridisols و Entisols)
عمده خاکهای فلات ایران را آریدیسولها (Aridisols) تشکیل میدهند که مشخصه آنها کمبود مواد آلی، شوری بالا و زهکشی ضعیف است.
در نواحی کاملاً خشک، خاکهای آنتیسول (Entisols) که جوان و فاقد افقهای تکاملیافته هستند، غالباند.
این خاکها عمدتاً در دشت کویر، دشت لوت، مناطق مرکزی و جنوب شرق ایران یافت میشوند.
۲. خاکهای شور و قلیایی (Saline and Sodic Soils)
به دلیل تبخیر زیاد و بارندگی کم، املاح محلول در خاک باقی مانده و منجر به تشکیل خاکهای شور (Saline Soils) و قلیایی (Sodic Soils) میشود.
این نوع خاکها در حاشیه دریاچه ارومیه، دشت کویر، حوضههای بسته مرکزی و نواحی ساحلی خلیج فارس و دریای عمان گسترده هستند.
۳. خاکهای آبرفتی (Alluvial Soils – Inceptisols & Fluvisols)
این خاکها در حوضههای رودخانهای مانند دشتهای خوزستان، کرمانشاه، همدان، زایندهرود، و مناطق اطراف تهران گسترش دارند.
حاصلخیز و مناسب برای کشاورزی هستند.
۴. خاکهای مناطق کوهستانی (Mollisols و Alfisols)
در رشتهکوههای زاگرس و البرز، خاکهایی با میزان ماده آلی بیشتر یافت میشود که شامل مولیسول (Mollisols) و آلفیسول (Alfisols) است.
این خاکها مناسب کشاورزی و مرتعداری هستند.
۵. خاکهای مناطق جنگلی و نیمهمرطوب (Cambisols & Luvisols)
در شمال ایران (گیلان، مازندران و گلستان)، به دلیل بارندگی زیاد، خاکهای لویسول (Luvisols) و کمبیسول (Cambisols) یافت میشوند.
این خاکها دارای افقهای تکاملیافته و غنی از مواد معدنی هستند.
نتیجهگیری
خاکهای فلات ایران تحت تأثیر اقلیم خشک، غالباً آریدیسول (Aridisols) و انتیسول (Entisols) هستند، اما در نواحی مرطوب و آبرفتی، خاکهای حاصلخیزتری مانند مولیسول (Mollisols) و آلفیسول (Alfisols) نیز دیده میشود.